Paralaksa - dlaczego siatka może przesuwać się względem obrazu?

Paralaksa pojawia się, gdy:
 
obraz obserwowanego obiektu i siatka nie leżą optycznie w tej samej płaszczyźnie.
 
Jeżeli wtedy przesuniemy oko na bok, siatka wydaje się poruszać względem sceny.

To nie jest to samo co nieostrość

Możemy mieć:
 
• ostry obraz i paralaksę,
• nieostry obraz i małą paralaksę.
 
Focus oraz paralaksa są powiązane optycznie, ale nie są tym samym parametrem.

Płaszczyzna obrazu

Obiektyw lunety tworzy rzeczywisty obraz sceny w określonej płaszczyźnie.
 
Siatka powinna znaleźć się dokładnie w tej samej płaszczyźnie dla wybranej odległości.

Ruch oka

Najprostszy test paralaksy:
 
• urządzenie pozostaje nieruchome,
• obserwujemy nieruchomy obiekt,
• przesuwamy oko lekko w lewo/prawo.
 
Jeżeli siatka przesuwa się względem obiektu, występuje paralaksa.

Fixed parallax

W części lunet paralaksa jest fabrycznie zoptymalizowana dla określonego dystansu.
 
Poza nim błąd może rosnąć.

Adjustable Objective - AO

Regulacja paralaksy odbywa się przez obrót części obiektywu.
 
Zmienia położenie płaszczyzny obrazu wewnątrz lunety.

Side focus

Boczna regulacja realizująca ten sam cel wygodniejszym mechanizmem.
 
Skala odległości na pokrętle jest orientacyjna - ostateczne ustawienie oceniamy optycznie.

Dioptria to nie paralaksa

Regulacja dioptrii przy okularze wyostrza siatkę dla oka użytkownika.
 
Nie służy do ustawiania odległości paralaksy.

Jak prawidłowo ustawić dioptrię?

Patrzymy na jasne, jednolite tło i ustawiamy siatkę tak, aby była natychmiast ostra bez długiego wpatrywania.
 
Dopiero później ustawiamy focus/paralaksę na obserwowanym obiekcie.

Kolimator i "parallax free"

W idealnym kolimatorze znak byłby optycznie w nieskończoności i nie przesuwałby się względem odległego obiektu.
 
W rzeczywistym urządzeniu występują tolerancje i paralaksa może być minimalizowana tylko w określonym zakresie.

Bliski dystans

W kolimatorach największe odchylenia często są łatwiej widoczne przy bardzo bliskich obiektach.
 
Nie oznacza to automatycznie usterki.

Położenie oka

Nawet w dobrze skorygowanej optyce powtarzalna pozycja oka poprawia powtarzalność obserwacji i ogranicza wpływ resztkowej paralaksy.

Eye box

Szeroki eye box ułatwia ustawienie oka, ale nie jest tym samym co brak paralaksy.

FFP i SFP

Położenie siatki jako FFP lub SFP nie usuwa paralaksy.
 
Oba systemy wymagają zgodności płaszczyzny obrazu z płaszczyzną siatki.
 
Zobacz FFP czy SFP?.

Powiększenie

Przy dużym powiększeniu niewielki pozorny ruch siatki staje się łatwiejszy do zauważenia.
 
Dlatego regulacja paralaksy ma szczególne znaczenie w lunetach o dużym zoomie.

Głębia ostrości

Przy małym powiększeniu obraz może wydawać się ostry w szerokim zakresie odległości.
 
Nie oznacza to, że paralaksa jest optymalnie skorygowana dla wszystkich tych odległości.

Temperatura i mechanika

Wysokiej klasy optyka powinna zachowywać ustawienia stabilnie, ale mechanika może reagować na:
 
• temperaturę,
• luzy,
• naprężenia montażu.

Paralaksa w dalmierzu

W optycznych systemach pomiarowych pojęcie paralaksy może również dotyczyć rozdzielenia torów obserwacji i pomiaru.
 
W nowoczesnych dalmierzach elektronicznych konstrukcja jest projektowana tak, aby punkt wskazania odpowiadał torowi pomiarowemu.

Paralaksa w aparacie fotograficznym

W aparacie z osobnym wizjerem optycznym różnica położenia wizjera i obiektywu powoduje inny kadr na małych odległościach.
 
To inny, geometryczny rodzaj paralaksy.

Tabela: trzy regulacje

Procedura sprawdzenia paralaksy

1. Ustaw ostrość siatki dioptrią.
2. Ustaw urządzenie nieruchomo.
3. Wyceluj optycznie w nieruchomy detal.
4. Przesuwaj oko w eye boxie bez poruszania urządzeniem.
5. Jeśli siatka porusza się względem detalu, skoryguj regulację paralaksy, jeśli urządzenie ją ma.

Najważniejszy wniosek

Paralaksa to nie "nieostry obraz", lecz pozorny ruch siatki względem celu spowodowany różnymi płaszczyznami optycznymi.
 
Prawidłowe ustawienie dioptrii, focusu/paralaksy i powtarzalne położenie oka rozwiązują większość praktycznych problemów.