Niebo przez lornetkę według znanego optyka i miłośnika astronomii Jerzego Poruczko
 
Wrzesień - ok. godziny 23.00

W celu pełnego skorzystania z niniejszego opracowania warto ściągnąć darmowy program z polskojęzycznym interfejsem: www.stellarium.org (oryginalne mapy przekazane przez Autora w roku 2004 nie zachowały się).

Lato jest już tylko we wspomnieniach. Trzeba przyznać, że wielotygodniowe upały nie były korzystne dla obserwacji. Duża wilgotność powietrza i zapylenie spowodowały, że przejrzystość była bardzo zła, a tym samym widoczność obiektów zwłaszcza mgławicowych była słaba. I te komary - nie do wytrzymania. Teraz jednak - we wrześniu - warunki obserwacji powinny być teoretycznie dużo lepsze. Jako ciekawostkę podam fakt, że w sierpniu roku 2004(*) w nocy z 27 na 28 po gwałtownej zmianie pogody i nadejściu zimnego frontu z północy wyjrzałem ok. 3 rano przez okno i ze zdumieniem zobaczyłem Drogę Mleczną (mieszkam niemal w centrum Warszawy). Niebo było smoliście czarne. A jaka widoczność nieba była poza miastem?

22 września następuje równonoc jesienna i wchodzimy już w półroczny okres nocy dłuższych niż dzień. Mamy więc możliwość w ciągu jednej nocy zobaczyć dużo większy obszar nieba niż latem. Już we wrześniu możemy przy sprzyjających warunkach zobaczyć wieczorem Koronę Północy i Herkulesa, a z rana Raka i część Lwa. Piszę o tym chcąc wskazać na duże możliwości obserwacji o tej porze roku. Jak zazwyczaj jednak ograniczę się do obszaru nieba widocznego w dość wąskim pasie wokół miejscowego południka ok. godz. 22.00-23.00. Jak zwykle stajemy twarzą skierowaną na południe. O tej porze mamy górowanie Wodnika (Aquarius) i Pegaza. Góruje również Droga Mleczna. której pas między Łabędziem a Kasjopeą przechodzi przez zenit. Kasjopeę łatwo odnaleźć, bowiem jej najjaśniejsze gwiazdy układają się w dużą literę W. Na przedłużeniu gwiazd i Kasjopei znajduje się gromada M52. Na lewo od Deneba (najjaśniejsza gwiazda gwiazdozbioru Łabędzia) znajdziemy M39. Biedny Karol Messier dopatrzył się tylko tych dwóch obiektów mgławicowych w tym obszarze, a znajduje się w nim ogromna ilość otwartych gromad gwiazdowych. Zobaczyć można by kilkadziesiąt jeśli użyć teleskopu o średnicy np. 25cm. Jednak już lornetka 60 mm może w dobrych warunkach pogodowych ukazać ok. dziesięć. Przez lornetkę o średnicy 5 cm możemy z powodzeniem odszukać 5 - 6 gromad otwartych które są uwzględnione w katalogu NGC. Jak je odszukać na niebie pokazuje mapka. Ze względu na dużą ilość słabych gwiazd odszukanie gromad gwiazd jest utrudnione. Są one jednak relatywnie jasne i duże. Ich jasności są bowiem rzędu 5,5 - 6,7 magnitudo a rozmiary kątowe od 12 do nawet 30 minut kąta (M39).

Ciekaw jestem czy ktoś z Was znajdzie gromadę oznaczona na mapce jako Tr 37 którą widać na tle względnie jasnej gwiazdy TYC 3976 - 1822-1 (5,7 mag). Cała gromada ma jasność skumulowaną 5,1 mag i olbrzymie wymiary - ok. 50 min. kąta a więc blisko jednego stopnia. Gromada ta zawiera ok. 30 gwiazd o jasnościach poniżej 7,8 mag. Łatwa do znalezienia gromada NGC 7243 ma jasność 6,4 mag i rozmiary kątowe ok. 21 minut. Zawiera ona ok. 40 gwiazd o jasnościach poniżej 8,4 mag. Znaleźć ją łatwo bowiem należy odszukać charakterystyczny romb utworzony przez cztery gwiazdy (ok. 4,5 mag ) tworzące jakby głowę w gwiazdozbiorze Jaszczurki (Lacerta). Gromada znajduje się tuż na prawo od środka "głowy". Dla dysponujących większymi lornetkami - od 60mm wzwyż, proponuję odszukanie jasnej i dużej galaktyki NGC 7331 w Pegazie. Ma ona jasność 9,5 mag i wymiary 11 x 4 min. kąta. Jak ją odszukać pokazuje mapka. Należy w tym celu odszukać gwiazdy i Pegaza i orientując się pokazanymi na mapce pozostałymi gwiazdami spróbować znaleźć niemal pionowo ustawiony słaby obłoczek. Jak zwykle w takich przypadkach musimy wybrać noc bezksiężycową z doskonałą widocznością i oczywiście z dala od świateł miejskich.

Na tym kończę i życzę udanych obserwacji.
mgr inż. J. Poruczko

(*) Cykl Niebo przez lornetkę powstał dla www.teleskopy.pl w roku 2004