Współczesna astronomia dzieli całe niebo na 88 oficjalnych gwiazdozbiorów. Nie są to jedynie umowne rysunki łączące jaśniejsze gwiazdy, lecz dokładnie zdefiniowane obszary sfery niebieskiej. Każdy punkt nieba należy więc do jednego i tylko jednego gwiazdozbioru.
 
Międzynarodowa Unia Astronomiczna (IAU) uzgodniła listę 88 gwiazdozbiorów i ich trzyliterowe skróty w 1922 roku. Granice gwiazdozbiorów opracował później belgijski astronom Eugène Delporte; zostały zatwierdzone przez IAU w 1928 roku i opublikowane w 1930 roku. Dzięki temu określenie, że gwiazda, galaktyka lub mgławica znajduje się "w" danym gwiazdozbiorze, ma dziś ścisłe znaczenie współrzędnych i granic na niebie.

Gwiazdozbiór a asteryzm

Warto odróżnić gwiazdozbiór od asteryzmu. Gwiazdozbiór jest jednym z 88 oficjalnych obszarów nieba. Asteryzm to charakterystyczny układ gwiazd, który może być tylko fragmentem gwiazdozbioru albo łączyć gwiazdy należące do kilku różnych gwiazdozbiorów.
 
Przykładowo Wielki Wóz nie jest osobnym gwiazdozbiorem - jest asteryzmem stanowiącym część Wielkiej Niedźwiedzicy. Trójkąt Letni tworzą natomiast Wega, Deneb i Altair, czyli gwiazdy należące do trzech różnych gwiazdozbiorów: Lutni, Łabędzia i Orła.

Po co łacińskie nazwy, skróty i dopełniacze?

Łacińskie nazwy i trzyliterowe skróty są międzynarodowym standardem. Dzięki temu oznaczenie obiektu jest zrozumiałe niezależnie od języka obserwatora.
 
W oznaczeniach gwiazd bardzo często spotykamy system Bayera: literę alfabetu greckiego oraz nazwę gwiazdozbioru w dopełniaczu łacińskim. Wega to Alpha Lyrae, czyli dosłownie "alfa Lutni". W zapisie skróconym spotkamy również α Lyr. Betelgeza to Alpha Orionis lub α Ori, a Syriusz - Alpha Canis Majoris lub α CMa.
 
Dlatego w poniższej tabeli, oprócz nazwy łacińskiej i skrótu IAU, dodaliśmy także dopełniacz. Jest on bardzo użyteczny podczas czytania atlasów, katalogów gwiazd zmiennych i literatury astronomicznej.

Widoczność gwiazdozbiorów z Polski

Nie wszystkie 88 gwiazdozbiorów można zobaczyć z Polski. O tym, czy konkretny punkt nieba może wznieść się nad horyzont, decydują przede wszystkim szerokość geograficzna obserwatora i deklinacja obiektu.
 
Dla Warszawy, położonej w przybliżeniu na szerokości 52° N, obiekt o deklinacji około -38° w momencie górowania znajduje się geometrycznie na horyzoncie. W praktyce obserwacja tak nisko położonego obiektu jest bezużyteczna z powodu atmosfery, przeszkód terenowych i wygaszania światła. Obiekty o deklinacji większej niż około +38° są natomiast z tej szerokości okołobiegunowe - nie zachodzą pod horyzont.
 
Trzeba pamiętać, że gwiazdozbiór nie jest punktem: może rozciągać się na wiele lub kilkadziesiąt stopni deklinacji. Część danego gwiazdozbioru może być więc widoczna z Polski, podczas gdy jego najbardziej południowe fragmenty nigdy nie wschodzą.

Szczególny przypadek: Wąż

Serpens - Wąż jest jedynym spośród 88 gwiazdozbiorów, którego obszar składa się z dwóch rozdzielonych części: Serpens Caput - Głowy Węża oraz Serpens Cauda - Ogona Węża. Obie części są jednak jednym gwiazdozbiorem i używają tego samego skrótu Ser.

Tabela 88 gwiazdozbiorów

Poniższa lista używa oficjalnych nazw łacińskich, dopełniaczy i skrótów IAU. Nazwy polskie są tradycyjnymi nazwami stosowanymi w polskiej literaturze astronomicznej; IAU standaryzuje nazwy łacińskie i skróty, a nie ich tłumaczenia na poszczególne języki.

Jak korzystać z tabeli w praktyce?

Jeżeli atlas podaje na przykład M57 - Lyr, skrót Lyr oznacza Lutnię. Gdy w katalogu gwiazd znajdziemy Beta Cygni, dopełniacz Cygni prowadzi nas do łacińskiej nazwy Cygnus, czyli Łabędzia. Skróty IAU są szczególnie przydatne w katalogach obiektów głębokiego nieba, bazach gwiazd zmiennych, programach planetarium i opisach obserwacji.
 
W przypadku nieznanego skrótu najłatwiej odszukać go w drugiej kolumnie tabeli, a następnie sprawdzić odpowiadającą mu nazwę polską oraz pełną formę łacińską.